Kiểm tra các mũi tiêm trước khi đi Việt Nam: Cần tiêm gì, trước bao lâu?

Trước khi đặt lịch tiêm phòng du lịch, hãy mở hồ sơ tiêm chủng và ghi lại những nơi bạn dự định đến ở Việt Nam. Với phần lớn du khách, các mũi cần kiểm tra đầu tiên là vắc xin thường quy, viêm gan A, viêm gan B và thương hàn; vắc xin dại hoặc viêm não Nhật Bản được cân nhắc theo mức độ phơi nhiễm. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) khuyên người đi du lịch quốc tế gặp bác sĩ hoặc phòng khám y học du lịch ít nhất một tháng trước ngày khởi hành.

Đi Việt Nam cần tiêm phòng những gì?

CDC chia việc chuẩn bị vắc xin cho khách đến Việt Nam thành hai nhóm: các mũi thường quy và những mũi được khuyến nghị riêng cho điểm đến. Nhóm thứ hai còn phụ thuộc vào tuổi, tình trạng sức khỏe, thời gian lưu trú và hoạt động dự kiến. Đây cũng là cách các phòng khám y học du lịch đánh giá rủi ro trước chuyến đi.

Bảng này không phải đơn tiêm cho từng du khách. Bạn đã tiêm đủ viêm gan B từ nhỏ có thể không cần bắt đầu một liệu trình mới. Ngược lại, người trưởng thành không có hồ sơ tiêm chủng nên nhờ bác sĩ xác minh trước khi quyết định bỏ qua một mũi.

Một chuyến đi 12 ngày qua Hà Nội, Hạ Long, Đà Nẵng, Hội An, Nha Trang và TP.HCM cũng khác chuyến đi sáu tuần qua các bản làng phía Bắc. Người chỉ ở thành phố và khách sạn có điều hòa thường không có cùng chỉ định tiêm viêm não Nhật Bản với người đạp xe ở nông thôn, cắm trại và ngủ tại nhà không có cửa lưới.

Vì vậy, khi đặt lịch tiêm phòng trước khi đi Việt Nam, bạn nên mang cả lịch trình thay vì chỉ nói với bác sĩ rằng mình sắp đi Đông Nam Á.

Những mũi tiêm thường được khuyến nghị trước chuyến đi

Viêm gan A: Nên hỏi ngay cả khi chỉ đi du lịch một tuần

Viêm gan A lây chủ yếu qua đường phân - miệng, trong đó thực phẩm và nước uống bị nhiễm bẩn là những nguồn phơi nhiễm quan trọng.

CDC khuyến nghị vắc xin viêm gan A cho du khách chưa tiêm phòng từ một tuổi trở lên đến Việt Nam. Trẻ từ 6-11 tháng tuổi cũng có khuyến nghị riêng khi đi du lịch quốc tế. Liều tiêm sớm ở độ tuổi này không được tính vào liệu trình thường quy hai liều sau đó.

Mũi này đáng cân nhắc cả khi bạn chỉ ở thành phố. Du khách có thể ăn tại nhà hàng, chợ, quán địa phương hoặc sử dụng đồ uống có đá trong cùng một ngày. Một số món dùng rau sống và nguyên liệu chưa nấu chín cũng khiến việc kiểm soát vệ sinh thực phẩm khó hơn.

Đừng hiểu rằng tiêm viêm gan A xong là có thể uống nước máy hoặc ăn thực phẩm sống mà không cần cân nhắc. Vắc xin bảo vệ trước một bệnh cụ thể, không phòng toàn bộ nguyên nhân gây tiêu chảy khi đi du lịch.

Hỏi bác sĩ về thời gian tiêm liều đầu và lịch hoàn tất các liều còn lại. Người trên 40 tuổi, suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh mạn tính mà sắp khởi hành trong chưa đầy hai tuần cần được đánh giá riêng về khả năng phối hợp globulin miễn dịch.

Viêm gan B: Kiểm tra hồ sơ tiêm trước khi quyết định tiêm thêm

Viêm gan B có thể lây qua máu, quan hệ tình dục và một số thủ thuật sử dụng dụng cụ không bảo đảm an toàn. Đây không phải bệnh lây qua việc ăn chung một tô phở hay ngồi cạnh người khác trên xe.

CDC khuyến nghị vắc xin viêm gan B cho khách chưa tiêm phòng ở mọi độ tuổi đến Việt Nam, đặc biệt lưu ý nhóm lưu trú dài hạn và người chuyển đến sinh sống tại Việt Nam.

Hồ sơ tiêm viêm gan B từ nhỏ là thứ đầu tiên nên đưa bác sĩ xem. Quên ngày tiêm gần nhất không có nghĩa phải tự đăng ký tiêm lại toàn bộ liệu trình.

Người dự định ở Việt Nam vài tháng, làm việc dài hạn, học tập, hoặc có khả năng phải tiếp nhận chăm sóc y tế trong chuyến đi càng nên giải quyết tình trạng tiêm chủng từ trước.

Trường hợp chưa tiêm hoặc chưa hoàn tất liệu trình, bác sĩ sẽ chọn sản phẩm và lịch tiêm thích hợp. Một số loại vắc xin có lịch nhanh hơn những loại khác; không nên tự áp một lịch chung cho tất cả.

Thương hàn: Cần quan tâm khi ăn uống và di chuyển nhiều nơi

Thương hàn là bệnh nhiễm khuẩn có thể lây qua thức ăn, nước uống bị ô nhiễm. CDC khuyến nghị tiêm phòng thương hàn cho phần lớn du khách đến Việt Nam.

Những người nên trao đổi kỹ về mũi tiêm này gồm khách đi nhiều tỉnh, ở cùng gia đình địa phương, đến vùng nông thôn hoặc thường xuyên ăn tại những nơi khó kiểm soát nguồn nước.

Vắc xin thương hàn có dạng tiêm và dạng uống ở một số quốc gia. Chẳng hạn, vắc xin thương hàn dạng tiêm ViCPS dành cho người từ hai tuổi và được tiêm ít nhất hai tuần trước chuyến đi. Dạng uống Ty21a có giới hạn tuổi và lịch sử dụng khác.

Loại vắc xin được cung cấp có thể khác nhau giữa quốc gia và phòng khám. Bạn cần hỏi bác sĩ về loại đang sử dụng, độ tuổi phù hợp và thời điểm hoàn tất trước khi lên đường.

Ngay cả khi đã tiêm thương hàn, bạn vẫn cần uống nước an toàn và rửa tay trước khi ăn. Vắc xin không có hiệu quả bảo vệ tuyệt đối.

MMR, uốn ván, cúm và các mũi thường quy khác

Những mũi đã tiêm từ nhỏ dễ bị bỏ quên khi cả buổi chuẩn bị chỉ xoay quanh bệnh nhiệt đới.

CDC khuyến nghị người đi du lịch quốc tế cập nhật các vắc xin thường quy theo độ tuổi và tiền sử tiêm chủng, bao gồm MMR, bạch hầu, uốn ván, ho gà, bại liệt, cúm và những vắc xin khác khi phù hợp.

Lịch tiêm MMR đặc biệt quan trọng. CDC khuyến nghị người đủ điều kiện đi du lịch quốc tế có bằng chứng bảo vệ chống sởi và nên hoàn tất các liều cần thiết ít nhất hai tuần trước ngày khởi hành. Người chưa có bằng chứng miễn dịch có thể cần hai liều, cách nhau tối thiểu 28 ngày, tùy tuổi và hướng dẫn chuyên môn.

Không phải tất cả mũi thường quy đều cần tiêm nhắc ngay trước chuyến đi. Chẳng hạn, lịch nhắc uốn ván phụ thuộc vào những liều đã tiêm và khuyến nghị của quốc gia nơi bạn cư trú.

Với cúm mùa và COVID-19, hãy hỏi bác sĩ về khuyến nghị hiện hành dành cho tuổi và tình trạng sức khỏe của mình, thay vì dựa vào lịch tiêm của một chuyến đi vài năm trước.

Có cần tiêm viêm não Nhật Bản khi du lịch Việt Nam không?

Không phải mọi du khách đều cần tiêm viêm não Nhật Bản. Mũi này chủ yếu được xem xét khi thời gian lưu trú dài hoặc hoạt động làm tăng khả năng bị muỗi truyền bệnh đốt.

Viêm não Nhật Bản lưu hành tại Việt Nam. Nguy cơ truyền bệnh tồn tại quanh năm, nhưng thường tăng trong giai đoạn tháng 5-10, đặc biệt ở miền Bắc. CDC khuyến nghị vắc xin cho người ở Việt Nam từ một tháng trở lên và cân nhắc cho một số người đi ngắn ngày nhưng có mức phơi nhiễm cao.

Lịch trình nào nên hỏi bác sĩ về mũi này?

Trao đổi kỹ hơn với phòng khám y học du lịch khi dự định:

• Ở Việt Nam ít nhất một tháng hoặc thường xuyên quay lại những vùng có nguy cơ.
• Trekking, cắm trại, đạp xe nhiều ngày hoặc làm việc ngoài trời tại nông thôn.
• Lưu trú ở nhà vùng quê không có điều hòa, cửa lưới hay màn chống muỗi.
• Đi qua các vùng nông nghiệp vào mùa có hoạt động truyền bệnh cao.
• Chưa xác định rõ nơi lưu trú và các hoạt động của chuyến đi dài ngày.

Ảnh: JakobHosp

Ngược lại, với lịch trình ngắn chỉ gồm các thành phố và điểm tham quan đô thị, CDC không khuyến nghị tiêm viêm não Nhật Bản theo cách áp dụng đại trà.

Ví dụ, người ở trung tâm Nha Trang bốn đêm, đi biển, tham quan Tháp Bà Ponagar và nghỉ tại khách sạn có điều hòa thuộc nhóm cần đánh giá khác với người dành nhiều tuần ở nông thôn, tham gia các hoạt động ngoài trời tại khu vực miền núi Khánh Hòa.

Đó là khác biệt về mức phơi nhiễm, không phải khẳng định một địa điểm hoàn toàn không có muỗi truyền bệnh.

Nên tiêm viêm não Nhật Bản trước bao lâu?

Ở Hoa Kỳ, vắc xin IXIARO có liệu trình cơ bản hai liều. Người từ 18-65 tuổi có thể tiêm liều thứ hai sau liều đầu từ 7-28 ngày; trẻ em và người trên 65 tuổi theo lịch 28 ngày. Liều cuối cần được tiêm ít nhất một tuần trước chuyến đi.

Lịch này dành cho sản phẩm cụ thể và không thể áp dụng nguyên xi cho mọi vắc xin viêm não Nhật Bản ở các nước khác.

Gia đình có trẻ nhỏ cần để bác sĩ xem loại vắc xin được cấp phép, độ tuổi và lịch tiêm thích hợp. Đến khám sớm, vì một số liệu trình không thể hoàn thành trong vài ngày.

Tiêm phòng bệnh dại trước khi đến Việt Nam: Ai thực sự cần?

Bệnh dại vẫn còn ở động vật tại Việt Nam, đặc biệt là chó. Vắc xin phòng dại sau phơi nhiễm có tại nhiều cơ sở y tế trong nước, nhưng khả năng tiếp cận và thời gian di chuyển đến nơi điều trị vẫn là yếu tố quan trọng khi đánh giá rủi ro.

Ảnh: Stan

Vắc xin dại trước phơi nhiễm không phải mũi bắt buộc cho mọi khách quốc tế.

Mũi tiêm trước khi đi đáng hỏi bác sĩ khi có một hoặc nhiều tình huống sau:

• Thường xuyên làm việc hoặc tình nguyện với động vật.
• Đạp xe, chạy bộ hay cắm trại dài ngày ở những nơi có nhiều chó thả rông.
• Đi vùng xa, nơi khó đến cơ sở y tế có vắc xin sau phơi nhiễm.
• Đi cùng trẻ nhỏ có xu hướng lại gần, vuốt ve chó mèo.
• Lưu trú dài hạn và có khả năng tiếp xúc thường xuyên với động vật.

Tại Hoa Kỳ, lịch tiêm dại trước phơi nhiễm theo CDC gồm hai liều vào ngày 0 và ngày 7 đối với người đủ điều kiện. Lịch tiêm và nhu cầu kiểm tra kháng thể hoặc tiêm nhắc sau đó cần được bác sĩ đánh giá theo thời gian và mức nguy cơ.

Đã tiêm phòng dại rồi, bị chó cắn có cần đi bệnh viện không?

Có. Tiêm phòng dại trước phơi nhiễm không thay thế điều trị sau phơi nhiễm.

Đừng đợi về nước mới đi khám. Cũng không nên tự kết luận con vật an toàn chỉ vì nó nhỏ, quen người hoặc vết xước không chảy máu.

Trước khi đi Việt Nam, dặn trẻ ba điều: không vuốt ve chó mèo lạ, không cho khỉ ăn và không cố chạm vào động vật hoang dã. Quy tắc này áp dụng cả ở điểm tham quan đông khách.

Nhập cảnh Việt Nam có bắt buộc tiêm phòng không?

CDC và WHO không nêu yêu cầu tiêm phòng bắt buộc phổ quát để nhập cảnh Việt Nam đối với hành trình du lịch thông thường. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa quy định nhập cảnh và khuyến nghị y tế dành cho từng người.

Hai loại thông tin này có mục đích khác nhau:

• Yêu cầu nhập cảnh: Giấy tờ hoặc điều kiện y tế cơ quan quản lý biên giới có thể yêu cầu.
• Khuyến nghị y tế: Các mũi tiêm bác sĩ đề xuất để giảm nguy cơ mắc bệnh trong hành trình.

Một mũi không bắt buộc theo quy định nhập cảnh vẫn có thể rất đáng cân nhắc về mặt sức khỏe.

Trường hợp đặc biệt: Chứng nhận tiêm sốt vàng da

Đây là phần cần kiểm tra cẩn thận nếu trước khi đến Việt Nam bạn từng ở hoặc quá cảnh qua quốc gia có nguy cơ lây truyền sốt vàng da.

Trong danh sách yêu cầu tiêm chủng quốc tế của WHO, Việt Nam được ghi không yêu cầu chứng nhận tiêm sốt vàng da. CDC cũng ghi Việt Nam không yêu cầu chứng nhận này.

Tuy nhiên, trang hướng dẫn của Đại sứ quán Australia tại Việt Nam vẫn nêu yêu cầu xuất trình bằng chứng tiêm sốt vàng da với người đến Việt Nam trong vòng sáu ngày sau khi rời hoặc quá cảnh qua vùng có dịch.

Hướng dẫn chính thức về điểm này vì vậy chưa hoàn toàn thống nhất.

Khách khởi hành từ những nước không có nguy cơ sốt vàng da, chẳng hạn chuyến bay thẳng từ Singapore, Australia hoặc phần lớn châu Âu, không phải lo chuyện này.

Còn khi hành trình liên quan đến vùng có nguy cơ, bạn nên gửi đầy đủ tên các nước, sân bay quá cảnh, thời gian dừng và ngày nhập cảnh để hỏi Đại sứ quán hoặc Lãnh sự quán Việt Nam trước chuyến đi. Đồng thời xác nhận với hãng hàng không về giấy tờ sẽ được kiểm tra khi làm thủ tục.

Một bài viết cũ trên mạng không phải căn cứ để tự đi tiêm sốt vàng da. Đây là vắc xin cần được bác sĩ đánh giá về chỉ định và chống chỉ định.

Đi cả Việt Nam, Campuchia và Thái Lan cần tiêm gì?

Du lịch kết hợp Việt Nam với Campuchia hoặc Thái Lan khá phổ biến. Bạn có thể đi từ TP.HCM đến Phnom Penh và Siem Reap, hoặc bay từ Hà Nội đến Bangkok rồi tiếp tục khám phá miền Bắc Thái Lan.

Tuy cùng thuộc Đông Nam Á, ba quốc gia không có rủi ro y tế giống hệt nhau.

Campuchia yêu cầu chứng nhận sốt vàng da cho khách từ một tuổi trở lên đi từ quốc gia có nguy cơ, bao gồm một số trường hợp quá cảnh sân bay trên 12 giờ. Thái Lan có quy định tương ứng từ chín tháng tuổi. Những quy tắc này cần được kiểm tra lại theo hành trình thực tế và thời điểm xuất nhập cảnh.

Lịch trình hai tuần: Việt Nam - Campuchia

Giả sử bạn dành tám ngày ở Việt Nam và sáu ngày ở Campuchia, tham quan TP.HCM, Hội An, Phnom Penh, Siem Reap và quần thể Angkor.

Trước chuyến đi, bác sĩ sẽ kiểm tra vắc xin thường quy, viêm gan A, viêm gan B và thương hàn.

Viêm não Nhật Bản hoặc dại không tự động trở thành mũi cần tiêm chỉ vì bạn đến hai quốc gia. Nhưng chúng cần được đánh giá thêm khi hành trình có hoạt động ngoài trời, tiếp xúc động vật hoặc lưu trú tại khu vực khó tiếp cận dịch vụ y tế.

Nguy cơ sốt rét tại Phnom Penh, Siem Reap và khu đền chính Angkor Wat là không có hoặc không đáng kể; trong khi một số vùng rừng, nông thôn Campuchia vẫn cần xem xét thuốc dự phòng.

Bạn cần nêu rõ nơi sẽ đến ngoài các thành phố này để bác sĩ quyết định có cần thuốc phòng sốt rét hay không.

Lịch trình ba tuần: Việt Nam - Thái Lan

Hành trình gồm Hà Nội, Hạ Long, Nha Trang, Bangkok và Phuket có nhóm vắc xin cần kiểm tra ban đầu không khác nhiều so với chuyến đi Việt Nam thông thường.

Điểm phải nói rõ với bác sĩ là bạn có thêm hoạt động trekking, cắm trại hoặc lưu trú trong vùng rừng, đặc biệt gần biên giới hay không.

Sốt rét tại Thái Lan tập trung chủ yếu ở một số khu vực biên giới và rừng. Rủi ro tại các điểm du lịch chính không thể đánh đồng với những vùng này.

Một lịch trình nhiều nước cũng không nhất thiết đòi hỏi tiêm lặp lại cùng một vắc xin ở mỗi điểm đến. Hãy đưa toàn bộ hành trình cho một bác sĩ y học du lịch để xây dựng kế hoạch chung.

Nên tiêm phòng trước khi đi Việt Nam bao lâu?

Thời điểm thuận tiện nhất để bắt đầu chuẩn bị là 4-6 tuần trước ngày khởi hành.

Khoảng thời gian đó giúp bác sĩ kiểm tra hồ sơ, xác định mũi còn thiếu và sắp lịch tiêm cho các vắc xin cần nhiều liều.

1. 6-8 tuần trước

   Trước chuyến đi 6-8 tuần

   Đây là lúc nên đặt lịch khám khi bạn có một chuyến đi dài ngày, đi nhiều nước hoặc có trẻ nhỏ.

   Mang theo:

   • Hồ sơ tiêm chủng, kể cả bản điện tử.
   • Danh sách các nước và địa điểm sẽ đến.
   • Ngày khởi hành, ngày về và thời gian ở từng nơi.
   • Lịch trình trekking, đạp xe, cắm trại hoặc tiếp xúc động vật.
   • Danh sách thuốc đang dùng, tiền sử dị ứng và những bệnh cần theo dõi.

   Người mang thai, suy giảm miễn dịch, có bệnh mạn tính hoặc đang điều trị bằng thuốc ảnh hưởng hệ miễn dịch cần trao đổi riêng với bác sĩ. Một số vắc xin sống giảm độc lực không phù hợp với một số nhóm này.

2. 4 tuần trước

   Trước chuyến đi 4 tuần

   Đây là thời điểm nên hoàn tất việc đánh giá các mũi thường quy và lập lịch cho những vắc xin cần nhiều liều.

   Viêm não Nhật Bản là ví dụ đáng chú ý. Với một số nhóm tuổi và sản phẩm, liệu trình cơ bản cần 28 ngày giữa hai liều, sau đó còn phải bảo đảm khoảng cách trước chuyến đi.

   Bạn cũng nên hỏi rõ ngày tiêm tiếp theo thay vì chỉ nhận giấy xác nhận liều đầu.

3. 2 tuần trước

   Trước chuyến đi 2 tuần

   Kiểm tra xem các mũi đã tiêm có đủ thời gian phát huy hiệu quả theo hướng dẫn của bác sĩ chưa.

   Với vắc xin thương hàn dạng tiêm ViCPS, CDC khuyến nghị tiêm ít nhất hai tuần trước khi đi. MMR cũng cần được sắp lịch để hoàn tất các liều cần thiết ít nhất hai tuần trước khi khởi hành.

   Nếu thời gian gấp, bác sĩ có thể điều chỉnh kế hoạch đối với một số vắc xin. Không nên tự rút ngắn khoảng cách giữa hai liều.

4. Còn vài ngày

   Chỉ còn vài ngày mới bay thì sao?

   Vẫn nên đến phòng khám.

   Không phải tất cả biện pháp phòng bệnh đều cần chuẩn bị trước nhiều tuần. Bác sĩ có thể xác định mũi nào còn kịp tiêm, mũi nào cần lên lịch sau và thuốc dự phòng nào cần bắt đầu theo đúng thời gian quy định.

   Chuyến bay đã gần cũng đừng bỏ hết việc tiêm phòng. Cũng không nên cố tiêm mọi loại vắc xin trong một buổi mà chưa được đánh giá.

Đi Việt Nam cùng trẻ nhỏ: Cần kiểm tra những mũi nào?

Gia đình có con nhỏ bắt đầu từ lịch tiêm chủng của trẻ tại quốc gia đang sinh sống.

Trẻ em có độ tuổi đủ điều kiện sử dụng vắc xin khác người lớn. Một số mũi có thể được tiêm sớm trước chuyến đi quốc tế, trong khi những loại khác không sử dụng cho trẻ dưới một độ tuổi nhất định.

Trẻ từ 6-11 tháng tuổi

CDC khuyến nghị trẻ 6-11 tháng tuổi đi du lịch quốc tế được tiêm một liều MMR sớm. Trẻ vẫn cần hoàn tất lịch tiêm thường quy sau khi đủ 12 tháng tuổi vì liều tiêm trước sinh nhật một tuổi không thay thế các liều tiếp theo.

Viêm gan A cũng có khuyến nghị riêng cho trẻ 6-11 tháng tuổi đến Việt Nam. Bác sĩ sẽ đánh giá thời điểm tiêm và kế hoạch tiếp tục liệu trình sau đó.

Với trẻ dưới sáu tháng tuổi, CDC không khuyến nghị tiêm MMR. Gia đình nên hỏi bác sĩ nhi khoa hoặc phòng khám y học du lịch về rủi ro và những biện pháp bảo vệ khác trước khi quyết định lịch trình.

Trẻ từ một tuổi trở lên

Cần kiểm tra MMR, viêm gan A và các vắc xin thường quy theo lịch của trẻ.

Với trẻ từ hai tuổi, bác sĩ có thể xem xét vắc xin thương hàn dạng tiêm khi có chỉ định. Những vắc xin khác, như viêm não Nhật Bản hoặc dại, được đánh giá theo sản phẩm và nguy cơ thực tế.

Một đứa trẻ ở resort Nha Trang năm ngày và một đứa trẻ theo gia đình sống tại nông thôn Việt Nam ba tháng không có cùng kiểu phơi nhiễm.

Chuẩn bị cho trẻ trong suốt chuyến đi

Ngoài tiêm phòng, gia đình nên chuẩn bị nước uống an toàn, đồ chống muỗi phù hợp độ tuổi và các vật dụng chăm sóc thông thường.

Khi đi ăn, ưu tiên đồ được nấu chín, phục vụ nóng. Tránh cho trẻ ăn thịt, hải sản sống hoặc thực phẩm đã để lâu ở nhiệt độ không phù hợp.

Nếu trẻ bị chó mèo cắn hoặc cào, cần xử lý vết thương và đưa đi khám ngay, kể cả khi trẻ đã được tiêm phòng dại trước đó.

Gia đình nên hỏi bác sĩ về cách sử dụng thuốc hạ sốt, bù nước và những dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám. Không tự dùng đơn thuốc của người lớn cho trẻ.

Phòng sốt xuất huyết khi du lịch Việt Nam thế nào?

Sốt xuất huyết là một trong những rủi ro sức khỏe cần quan tâm khi du lịch Việt Nam. Bệnh do virus dengue gây ra, truyền qua muỗi Aedes, có thể xuất hiện tại cả khu vực đô thị lẫn nông thôn.

CDC có cảnh báo toàn cầu về nguy cơ dengue quanh năm tại nhiều điểm đến, trong đó có Việt Nam. Muỗi truyền bệnh thường hoạt động ban ngày.

Ảnh: Wee Hong

Có nên tiêm vắc xin sốt xuất huyết trước khi đi?

Không nên xem đây là mũi tiêm mặc định cho mọi khách quốc tế.

Hiện có những vắc xin dengue được cấp phép tại một số thị trường, nhưng chỉ định và khuyến nghị khác nhau tùy quốc gia, độ tuổi, tiền sử nhiễm dengue và tình trạng sức khỏe.

CDC không khuyến nghị vắc xin dengue thường quy cho khách du lịch từ Hoa Kỳ. Tại những quốc gia khác, người muốn cân nhắc vắc xin này cần hỏi bác sĩ về loại được cấp phép và điều kiện sử dụng cụ thể.

Dù có tiêm phòng theo chỉ định hay không, chống muỗi vẫn là biện pháp quan trọng trong suốt chuyến đi.

Chống muỗi ngay từ lúc ra ngoài

CDC và WHO khuyến nghị sử dụng sản phẩm chống côn trùng hiệu quả, lựa chọn quần áo che phủ da và ở nơi có biện pháp ngăn muỗi xâm nhập.

Bạn có thể thực hiện theo các bước sau:

• Chọn sản phẩm chống muỗi có hoạt chất như DEET, picaridin hoặc IR3535, dùng đúng hướng dẫn trên nhãn.
• Mặc áo dài tay, quần dài nhẹ khi đi bộ ở vườn cây, vùng quê hoặc khu vực nhiều muỗi.
• Chọn phòng có điều hòa hoặc cửa sổ, cửa ra vào có lưới chống muỗi.
• Dùng màn khi ngủ tại nơi không có biện pháp chắn muỗi hiệu quả.
• Không bôi permethrin trực tiếp lên da; đây là chất được sử dụng xử lý quần áo và vật dụng theo hướng dẫn sản phẩm.

Người lớn cần đọc kỹ giới hạn độ tuổi trên nhãn trước khi bôi cho trẻ nhỏ. Không dùng sản phẩm chứa dầu bạch đàn chanh (OLE) hoặc para-menthane-diol (PMD) cho trẻ dưới ba tuổi. Không bôi thuốc chống muỗi lên bàn tay, mắt, miệng hoặc vùng da đang bị tổn thương của trẻ.

Đi Nha Trang, Đà Nẵng hay TP.HCM có cần chống muỗi?

Có. Ở thành phố vẫn có nguy cơ sốt xuất huyết.

Bạn có thể dành buổi sáng ở bãi biển Trần Phú, chiều về khách sạn Nha Trang và tối ăn hải sản trong thành phố. Việc nghỉ tại khách sạn tiện nghi có thể giảm tiếp xúc với muỗi trong phòng, nhưng không loại bỏ nguy cơ khi hoạt động ngoài trời.

Muỗi truyền dengue có thể đốt vào ban ngày, vì vậy chỉ dùng thuốc chống muỗi vào buổi tối là chưa đủ.

Bị sốt trong chuyến đi phải làm gì?

Sốt, đau đầu, đau nhức cơ, đau sau hốc mắt hoặc phát ban là lúc cần đến cơ sở y tế và nói rõ các nơi đã đi qua.

WHO và CDC khuyến cáo tránh tự dùng aspirin hoặc ibuprofen khi nghi mắc dengue do nguy cơ chảy máu. Paracetamol có thể được dùng để giảm sốt, giảm đau theo đúng liều hướng dẫn, nhưng không thay thế việc khám và theo dõi.

Có cần uống thuốc phòng sốt rét khi đến Việt Nam?

Sốt rét và sốt xuất huyết là hai bệnh khác nhau. Thuốc dự phòng sốt rét không phòng được dengue.

Nguy cơ sốt rét tại Việt Nam tập trung chủ yếu ở một số vùng nông thôn. CDC không ghi nhận lây truyền sốt rét tại các thành phố như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP.HCM, Nha Trang và Quy Nhơn.

Điều đó có nghĩa là khách ở trung tâm Nha Trang ba ngày thường không có cùng chỉ định thuốc dự phòng sốt rét với người đi rừng tại khu vực nông thôn Khánh Hòa.

Tương tự, CDC không khuyến nghị sử dụng thuốc dự phòng sốt rét chỉ vì bạn đến đồng bằng sông Hồng hoặc đồng bằng sông Cửu Long, nhưng vẫn khuyên tránh muỗi đốt.

Đối với một số vùng nông thôn khác, bác sĩ có thể chỉ định thuốc dự phòng dựa trên địa điểm, thời gian, độ tuổi, bệnh nền và tình trạng kháng thuốc tại khu vực.

Một số thuốc phải bắt đầu trước ngày đi và tiếp tục sử dụng sau khi rời vùng có nguy cơ. Không tự mua thuốc theo đơn của bạn đồng hành vì thuốc phù hợp với người này có thể không phù hợp với người khác.

Hãy cung cấp tên tỉnh, huyện và hoạt động dự kiến cho bác sĩ. Chỉ ghi "đi Nha Trang" hoặc "đi Tây Nguyên" có thể chưa đủ để đánh giá một chuyến đi kết hợp cả thành phố và vùng rừng.

Ăn uống ở Việt Nam sao cho an toàn?

Tiêm viêm gan A và thương hàn không có nghĩa là bạn được bảo vệ khỏi mọi bệnh đường tiêu hóa.

CDC khuyên du khách chọn thực phẩm đã nấu chín, phục vụ nóng, dùng nước uống có nguồn gốc an toàn và rửa tay thường xuyên. Ở Việt Nam cũng không nên uống trực tiếp nước máy khi chưa được xử lý phù hợp.

Nước uống và đá lạnh

Khi vừa hạ cánh xuống sân bay Cam Ranh rồi đi về trung tâm Nha Trang, bạn có thể mua nước đóng chai còn nguyên niêm phong tại cửa hàng hoặc siêu thị.

Ở nơi chưa xác định được độ an toàn của nguồn nước, chọn nước đóng chai nguyên niêm phong, nước đã đun sôi hoặc được xử lý đúng cách.

Đá lạnh cũng cần được làm từ nước an toàn. Không thể xác định chất lượng đá chỉ bằng việc nhìn viên đá có trong hay không. Nếu không chắc nguồn nước, chọn đồ uống không đá là cách đơn giản hơn.

Ăn phở, bún, cơm và hải sản

Phở và bún có nước dùng nóng, được chế biến và phục vụ ngay là lựa chọn dễ kiểm soát hơn những món để nguội lâu.

Ở Nha Trang, chọn hải sản nấu chín kỹ, đặc biệt là tôm, cua, nghêu, sò và cá. Tránh hải sản sống hoặc tái khi không thể đánh giá điều kiện bảo quản.

Ở một quán bún chả cá, bạn có thể gọi phần bún nước nóng với chả cá đã nấu chín. Rau sống dùng kèm cần được làm sạch bằng nước an toàn; người có nguy cơ cao có thể chọn rau chín.

Ảnh: Bún Cá Mịn

Tại quầy buffet khách sạn, chú ý món nóng có được giữ nóng và món lạnh có được bảo quản lạnh hay không. Thức ăn để ở nhiệt độ phòng quá lâu không phải lựa chọn tốt, ngay cả tại cơ sở lưu trú đắt tiền.

Những món nên thận trọng

CDC đặc biệt lưu ý khách đến Việt Nam tránh thực phẩm chứa máu động vật sống, thịt và hải sản chưa nấu chín, cũng như các loại rau hoặc trái cây chưa được xử lý bằng nước an toàn.

Tiết canh là ví dụ rõ nhất về món nên tránh vì sử dụng máu động vật chưa nấu chín.

Ảnh: Handyhuy

Với trái cây, những loại có thể tự bóc vỏ như chuối, cam hoặc quýt dễ kiểm soát hơn trái cây đã cắt sẵn nhưng không rõ quá trình rửa và bảo quản.

Rửa tay với xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh vẫn cần thiết. Khi không có nước và xà phòng, có thể dùng dung dịch sát khuẩn tay, nhưng dung dịch này không thay thế mọi trường hợp cần rửa sạch tay.

Chuẩn bị thuốc và giấy tờ sức khỏe trước khi bay

Một bộ đồ y tế cá nhân không cần quá nhiều món, nhưng phải phù hợp với người sử dụng và loại chuyến đi.

CDC và cơ quan y tế Singapore khuyến nghị du khách chuẩn bị thuốc đang dùng, vật dụng chăm sóc cơ bản và tìm hiểu khả năng tiếp cận chăm sóc y tế tại điểm đến.

Thuốc và vật dụng cần trao đổi với bác sĩ

Hỏi về thuốc hạ sốt, dung dịch bù nước đường uống (ORS), sản phẩm chống muỗi, thuốc dị ứng đang dùng và phương án xử lý tiêu chảy khi đi du lịch.

Người có bệnh mạn tính cần mang đủ thuốc theo đơn cho cả chuyến đi và dự phòng trường hợp lịch trình thay đổi.

Không tự sử dụng kháng sinh để phòng tiêu chảy. Việc có cần mang thuốc điều trị dự phòng hay không phải do bác sĩ quyết định theo rủi ro và tình trạng sức khỏe.

Gia đình có trẻ nhỏ nên chuẩn bị thuốc đúng dạng và liều theo hướng dẫn riêng của bác sĩ nhi khoa, không dùng chung thuốc với người lớn.

Hồ sơ nên mang theo

Giấy tờ bản cứng mang ít thôi, nhưng nên lưu sẵn hồ sơ tiêm chủng và thông tin thuốc quan trọng.

Đặc biệt, hãy lưu tên hoạt chất thuốc bằng tiếng Anh, tiền sử dị ứng nghiêm trọng, nhóm máu nếu đã được xác định, thông tin bảo hiểm du lịch và số liên hệ khẩn cấp.

Người đã được cấp chứng nhận tiêm chủng quốc tế cần hỏi phòng khám xem bản gốc có phải mang theo cho hành trình cụ thể hay không.

Kiểm tra cả phạm vi chi trả của bảo hiểm khi điều trị ngoại trú, nhập viện hoặc chuyển viện. Khi đi nhiều nước, bảo đảm hợp đồng có hiệu lực tại tất cả quốc gia trong lịch trình.

Chọn kế hoạch tiêm phòng theo kiểu chuyến đi

Bạn có thể dùng các tình huống dưới đây để chuẩn bị nội dung trao đổi với bác sĩ. Đây không phải các gói tiêm cố định.

02

Chuyến đi 3-4 tuần, có vùng núi và homestay

Hà Nội - Sa Pa - Hà Giang - Ninh Bình - Huế - Hội An

Ảnh: Vietnam Discovery

Ngoài các vắc xin thường quy và những mũi được khuyến nghị cho điểm đến, hãy trao đổi rõ về viêm não Nhật Bản khi có hoạt động ngoài trời kéo dài, nhất là tại vùng nông thôn.

Chỗ ở xa cơ sở y tế hoặc việc thường xuyên tiếp xúc động vật là lý do để đánh giá thêm vắc xin dại trước phơi nhiễm.

Thuốc dự phòng sốt rét không được quyết định chỉ bằng việc có đi vùng núi hay không. Bác sĩ cần biết chính xác địa điểm có nguy cơ lây truyền.

Những việc nên xác nhận với bác sĩ trước ngày khởi hành

Để buổi khám không mất thời gian vào những thông tin chung chung, hãy chuẩn bị năm câu hỏi cụ thể:

1. Tôi đã đủ các mũi thường quy chưa? Đưa hồ sơ thay vì chỉ trả lời theo trí nhớ.
2. Với lịch trình này, tôi có cần tiêm viêm gan A, viêm gan B và thương hàn không? Nói rõ mũi đã tiêm trước đó.
3. Tôi có cần tiêm dại hoặc viêm não Nhật Bản không? Cho bác sĩ biết thời gian ở nông thôn, hoạt động ngoài trời và điều kiện lưu trú.
4. Tôi có đến vùng cần thuốc dự phòng sốt rét không? Cung cấp tên địa điểm cụ thể.
5. Tôi còn đủ thời gian hoàn tất liệu trình không? Xác nhận từng ngày hẹn tiêm và thời điểm vắc xin dự kiến phát huy hiệu quả.

Phòng khám hết loại vắc xin cần thiết? Hỏi nơi có thể tiêm và lịch tiêm, thay vì tự tìm một loại thay thế rồi đăng ký tiêm.

Mở hồ sơ tiêm chủng, ghi ngày khởi hành cùng những địa điểm bạn sẽ đến, rồi đặt lịch tại bác sĩ gia đình hoặc phòng khám y học du lịch trước chuyến đi 4-6 tuần. Mang danh sách đó đến buổi khám để được xác định những mũi cần tiêm, thuốc dự phòng cần thiết và lịch hoàn tất phù hợp.