Nước máy ở Việt Nam không nên uống trực tiếp: cách chọn nước và ăn uống an toàn

Trên bàn khách sạn, một bên là vòi nước trong phòng tắm, bên kia là chai nước còn nguyên nắp niêm phong. Khi cần uống ngay, hãy chọn chai nước; nước từ vòi phải được xử lý đúng cách trước. Nguyên tắc này áp dụng cả ở Hà Nội, Đà Nẵng, Nha Trang lẫn TP.HCM, chứ không chỉ tại vùng núi hay nơi ít khách du lịch.

Nước máy ở Việt Nam có uống được không?

Câu trả lời dành cho người đi du lịch là không nên uống trực tiếp. Nước máy có thể đã được xử lý tại nhà máy cấp nước, nhưng chất lượng nước tại vòi còn liên quan đến đường ống, bể chứa của tòa nhà và điều kiện sử dụng ở từng nơi. Một khách sạn nhìn sạch, nhà hàng có điều hòa hay căn hộ mới không phải bằng chứng rằng nước từ vòi đạt chuẩn uống trực tiếp.

Ảnh: The Up Phu Quoc Hotel

Điều này không có nghĩa mọi ly nước máy đều gây bệnh. Khách ở ngắn ngày không có cách đáng tin cậy để kiểm chứng chất lượng nước ngay tại điểm sử dụng. Vì vậy cách an toàn là chọn phương án thận trọng: không uống nước máy chưa xử lý, ngay cả ở các thành phố lớn.

Bạn vẫn có thể dùng nước máy cho những sinh hoạt thông thường như tắm và rửa tay khi nguồn nước không có cảnh báo bất thường. Lúc tắm, tránh cố ý nuốt nước. Người mới đến hoặc có sức khỏe nhạy cảm nên đánh răng bằng nước đóng chai hay nước đã xử lý, nhất là người hay lỡ nuốt nước khi súc miệng. Không dùng nước máy chưa xử lý để rửa kính áp tròng hoặc rửa mũi.

Nên uống nước gì khi du lịch Việt Nam?

Đá trong đồ uống ở Việt Nam có sạch không?

Không thể kết luận chỉ bằng cách nhìn. Nhiều quán dùng đá sản xuất thương mại từ nước đã xử lý; cũng có nơi dùng nguồn nước và dụng cụ bảo quản không rõ. Cục đá hình trụ có lỗ giữa thường được nhận biết là loại đá sản xuất bằng máy, nhưng hình dạng không chứng minh được nước đầu vào, quá trình vận chuyển hoặc kẹp gắp đá sạch.

Khi mới đến Việt Nam, cách ít rủi ro nhất là gọi không đá. Chọn nước suối còn niêm phong, lon nước ngọt mới mở hoặc trà, cà phê vừa pha nóng. Cà phê sữa đá hay nước mía hợp với quán có thể giải thích rõ nguồn đá dùng cho đồ uống, có thùng đá đậy kín, dụng cụ gắp riêng và nhân viên không bốc đá bằng tay trần.

Ảnh: Klientos

Cũng cần phân biệt đá dùng để làm lạnh chai bên ngoài với đá bỏ trực tiếp vào cốc. Một chai nước còn đóng kín được ngâm trong thùng đá vẫn khác với việc bạn uống chính những viên đá ấy. Đổ đá không rõ nguồn ra khỏi cốc sau khi đá đã tan một phần cũng không làm đồ uống trở lại an toàn.

Nước trái cây ép, sinh tố và đồ uống pha tại chỗ còn phụ thuộc nước rửa trái cây, máy xay, sữa, tay người chế biến và thời gian bảo quản. Một quán đẹp có thể làm rất tốt; một xe đẩy nhỏ cũng có thể cẩn thận. Nhưng với người bụng nhạy cảm, đồ uống đóng kín hoặc pha nóng dễ đánh giá hơn nhiều.

Ăn vỉa hè có an toàn không? Đừng chỉ nhìn quán đông

Ẩm thực vỉa hè là một phần đáng thử ở Việt Nam, từ tô phở sáng đến xiên nướng buổi tối. Tuy vậy, ăn ở quán đông không có nghĩa là an toàn tuyệt đối. Khách đông có thể cho thấy nguyên liệu được bán nhanh, nhưng không nói được nước rửa rau, nhiệt độ bảo quản, vệ sinh tay hoặc cách xử lý thịt sống.

Trước khi gọi món ở quán lạ, hãy đứng quan sát vài phút. Món nóng có được nấu ngay trước mắt không? Thức ăn đã chín có nằm cạnh thịt sống không? Người chế biến có dùng cùng một chiếc kẹp cho thực phẩm sống và chín? Bàn ăn có nước chấm mở nắp để từ sáng đến chiều? Chỉ vài chi tiết đó đã có giá trị hơn hàng trăm bình luận nói quán 'rất đông'.

Một quán bán phở, bún bò hoặc bánh canh có nồi nước dùng đang sôi, thịt chín và tô được dọn nóng thường an tâm hơn quầy bày sẵn những khay đồ nguội không được làm lạnh. Bánh căn Nha Trang cũng vậy: vừa đổ khuôn, trứng chín hẳn, nhân còn nóng. Nem nướng có phần thịt được nướng chín, nhưng rau, bánh tráng ẩm và nước chấm đi kèm cần được xem xét riêng.

Ảnh: VinhNguyen.1257

Mặt tiền lớn không làm nên một quán sạch. Hãy ưu tiên nơi có nước sạch cho nhân viên rửa tay, dụng cụ gắp riêng, thực phẩm được che đậy và món ăn ra bàn đúng nhiệt độ. Quán phục vụ thịt đã nguội, mì để ở nhiệt độ phòng hoặc hải sản chín chất cạnh hải sản sống: bạn cứ đổi quán, không cần tranh luận.

Bốn dấu hiệu nên đổi món hoặc đổi quán

• Thịt, cá, trứng đã chế biến nhưng để nguội lâu trên quầy, không được giữ nóng hay làm lạnh phù hợp.
• Người bán cầm tiền rồi cầm thức ăn ăn ngay bằng cùng đôi tay, không vệ sinh giữa các thao tác.
• Rau sống nằm trong nước ngâm không rõ nguồn, hoặc đồ ăn bày mở cạnh rác, côn trùng và thực phẩm sống.
• Hải sản có mùi lạ, thịt chưa chín, nước chấm không rõ được bảo quản thế nào.

Các tín hiệu này giúp giảm rủi ro, nhưng không bảo đảm quán nào sạch tuyệt đối. Đồ ăn từ hàng rong, nhất là món chưa nấu chín, vẫn là nhóm có nguy cơ cao hơn với khách du lịch. Người đang mang thai, người suy giảm miễn dịch, trẻ nhỏ và người lớn tuổi nên thận trọng hơn, không cần cố ăn đủ các món nổi tiếng.

Món Việt Nam nào dễ chọn hơn khi mới tới?

Trong một hai ngày đầu, hãy bắt đầu bằng món được nấu chín kỹ và dọn khi còn nóng. Phở bò với thịt chín, bún bò Huế, bánh canh, cháo nóng, cơm với thịt hoặc cá kho vừa nấu đều có ưu điểm là bạn nhìn là biết món đã được làm nóng. Thịt tái mang thêm rủi ro từ thực phẩm chưa chín kỹ, nên tạm gác lại.

Ở Nha Trang, tô bún chả cá nóng với chả cá chín là bữa sáng nhẹ nhàng để bắt đầu; bạn có thể không lấy đĩa rau sống đi kèm. Bánh căn nên ăn khi vừa ra khuôn, kiểm tra phần trứng và nhân hải sản đã chín. Buổi tối, cá hoặc tôm nướng chín kỹ, mang ra ngay từ bếp, phù hợp hơn hàu sống hay món tái chanh.

Ảnh: Phương Huy

Ăn bún chả tại Hà Nội, phần thịt nướng phải chín đều; bún và rau ăn kèm cần được xem là thành phần riêng vì không trải qua bước đun nóng cuối cùng. Gỏi cuốn, bánh mì kẹp rau, cơm gà xé và đồ nguội thì khó đánh giá chất lượng bảo quản và sơ chế bằng mắt hơn. Chúng không mặc nhiên 'bẩn', chỉ cần tìm hiểu kỹ hơn trước khi gọi.

Những người dị ứng đậu phộng, cá, tôm hoặc động vật có vỏ nên báo rõ trước khi gọi món, đặc biệt với nước dùng và nước chấm. Một phần nước sốt có thể chứa nguyên liệu không nhìn thấy được. Người dị ứng nặng nên chuẩn bị sẵn thông tin dị ứng bằng tiếng Việt và kế hoạch xử trí do bác sĩ hướng dẫn.

Rau sống, trái cây và nước chấm: phần dễ bị bỏ qua

Rau sống xuất hiện trong phở, bún, bánh xèo, nem nướng và nhiều món cuốn. Cần phân biệt rau ăn sống với rau đã được luộc hoặc chần đủ chín. Rửa rau có thể làm giảm bẩn nhưng không bảo đảm loại bỏ toàn bộ mầm bệnh, nhất là khi không biết nước rửa và cách bảo quản. Với khách mới đến hoặc thuộc nhóm dễ bệnh nặng, bỏ rau sống là quyết định hợp lý, không làm hỏng trải nghiệm món chính.

Ảnh: Vivian D Nguyen

Một số người cho rằng vắt nhiều chanh, thêm ớt hay nhúng nhanh rau vào nước dùng là đã khử khuẩn. Chanh và ớt không thay cho việc nấu chín; nước dùng không đủ nóng hoặc thời gian tiếp xúc quá ngắn cũng không bảo đảm an toàn. Người thật sự thích rau có thể chọn phần được nấu chín hoặc tự sơ chế bằng nguồn nước an toàn tại chỗ ở.

Chuối, cam, quýt, xoài hoặc thanh long còn nguyên để bạn tự rửa bằng nước an toàn rồi gọt vỏ dễ kiểm soát hơn hộp trái cây cắt sẵn phơi ngoài nắng. Tránh dùng dao vừa cắt thịt sống để gọt hoa quả. Miếng trái cây trông tươi chưa nói được nó được cắt lúc nào, người bán có đậy kín hay giữ lạnh không.

Ảnh: CEphoto, Uwe Aranas

Nước chấm cũng phải được tính như một phần của món. Chén nước mắm pha với tỏi, ớt, rau thơm chuẩn bị sẵn có thể bị ảnh hưởng bởi nước pha và thời gian để ngoài. Tương tự, rau thơm đặt trên bàn cho nhiều lượt khách dùng chung không phải lựa chọn tốt cho người cần tránh rủi ro. Nước mắm đóng chai sản xuất thương mại khác với chén nước chấm đã được pha loãng và để sẵn.

Hải sản ở Nha Trang: ăn chín, xem cách bảo quản

Nha Trang có nhiều món từ cá, tôm, mực, sò và ốc. Lần đầu ăn hải sản ở đây, nên chọn món hấp, luộc hoặc nướng chín kỹ hơn món sống hay tái. Nghêu và sò cần được làm chín hoàn toàn; đừng cho rằng hải sản vắt chanh hoặc trụng sơ đã đủ an toàn. Người có bệnh gan, suy giảm miễn dịch hoặc đang mang thai càng nên tránh hải sản sống và chưa chín kỹ.

Ảnh: I Like Buffet

Ở quán hải sản, việc cho khách chọn nguyên liệu sống là một lợi thế về minh bạch, nhưng thấy con tôm còn bơi không chứng minh cả chuỗi bảo quản và chế biến an toàn. Quan sát bể chứa, nơi để hải sản đã chết, khu bếp và dụng cụ chế biến. Hải sản được làm chín mà sau đó tiếp xúc với thớt hoặc đĩa đựng hải sản sống vẫn có nguy cơ nhiễm chéo.

Đặc sản địa phương cũng có món mang rủi ro riêng: tiết canh, thịt sống hoặc chưa chín, cua nước ngọt tái, cá sống và một số món gỏi hải sản. Khi đi cùng bạn nước ngoài, đừng thúc họ thử cho 'đúng chất Việt'; hãy giới thiệu món chín và để họ tự quyết định có ăn món sống hay không.

Người dị ứng hải sản cần nói rõ cả loại thực phẩm cần tránh lẫn nguy cơ dùng chung bếp, nước dùng và dụng cụ. Dị ứng nghiêm trọng mà quán không bảo đảm được việc tránh tiếp xúc chéo thì chọn nơi khác.

Đau bụng khi đi du lịch: xử lý thế nào trong 24 giờ đầu?

Không phải cơn đau bụng nào sau bữa ăn cũng là ngộ độc thực phẩm. Có người khó chịu vì ăn quá nhiều, thay đổi giờ ăn hoặc không hợp món cay; có người bị nhiễm khuẩn đường ruột. Triệu chứng do thực phẩm hoặc nước nhiễm bẩn cũng có thể xuất hiện sau nhiều giờ hay nhiều ngày, nên không thể mặc định thủ phạm là món vừa ăn gần nhất.

Người chỉ hơi đầy bụng, không tiêu chảy, không sốt và vẫn sinh hoạt bình thường có thể nghỉ ngơi, uống nước an toàn, ăn ít một và theo dõi. Đi ngoài phân lỏng nhiều lần là lúc ưu tiên bù lại nước và điện giải đã mất, trước cả chuyện tìm thuốc cầm.

1. Bước 1

   Bù nước đúng cách

   Mua gói Oresol/ORS (oral rehydration salts) tại nhà thuốc. Pha chính xác lượng nước ghi trên chính gói sản phẩm bằng nước đun sôi để nguội hoặc nước uống an toàn. Có loại gói pha với 200 ml, có loại pha với 1 lít; dùng sai lượng nước có thể tạo dung dịch không phù hợp. Không pha đặc cho 'nhanh hiệu quả', không thêm đường hoặc nước ngọt và không chia gói bằng mắt nếu hướng dẫn không cho phép.

   Uống từng ngụm nhỏ, uống thêm sau mỗi lần đi ngoài. Người buồn nôn uống ít một nhưng thường xuyên. Người khỏe mạnh bị tiêu chảy nhẹ đôi khi vẫn uống được nước an toàn và ăn uống bình thường, nhưng khi mất nước nhiều, ORS bù điện giải phù hợp hơn chỉ uống nước lọc. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền có thể mất nước nhanh hơn, cần theo dõi kỹ.

2. Bước 2

   Ăn vừa sức, đừng cố nhịn đói

   Khi còn ăn được, chọn cháo, cơm, súp, mì nước nóng hoặc món quen thuộc dễ tiêu và được nấu chín. Tạm tránh rượu bia, món quá nhiều dầu mỡ, đồ sống và nước ngọt nhiều đường nếu chúng làm triệu chứng nặng hơn. Tiêu chảy nhẹ không phải lý do để nhịn ăn cả ngày. Trẻ bú mẹ vẫn tiếp tục bú, và trẻ bị tiêu chảy cần được bù nước sớm.

   Đi theo nhóm, người đang tiêu chảy nên hạn chế chuẩn bị đồ ăn cho người khác, rửa tay bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh và không dùng chung khăn. Gel sát khuẩn hữu ích khi không có nước và xà phòng, nhưng không thay thế được rửa tay đúng cách trong mọi tình huống.

3. Bước 3

   Đừng tự mua kháng sinh để 'cắt đau bụng'

   Tiêu chảy du lịch có nhiều nguyên nhân, bao gồm virus, vi khuẩn và ký sinh trùng. Không phải trường hợp nào cũng cần kháng sinh. Tự dùng thuốc có thể gây tác dụng phụ, không điều trị đúng nguyên nhân và góp phần kháng thuốc. Triệu chứng nặng thì để bác sĩ quyết định có cần xét nghiệm hay dùng thuốc hay không.

   Thuốc giảm số lần đi ngoài như loperamide có thể phù hợp cho một số người lớn bị tiêu chảy không có dấu hiệu cảnh báo, nhưng không dùng thuốc này đơn độc khi tiêu chảy có máu hoặc kèm sốt. Người mang thai, có bệnh nền, đang dùng thuốc khác hoặc muốn dùng thuốc cho trẻ em nên hỏi nhân viên y tế trước. Đừng để việc uống thuốc tạm đỡ làm bạn bỏ qua dấu hiệu mất nước hay nhiễm trùng nặng.

Mua thuốc ở đâu tại Việt Nam?

Tại các thành phố như Nha Trang, Hà Nội và TP.HCM, bạn có thể tìm nhà thuốc có biển “Nhà thuốc”, hoặc các chuỗi như Long Châu và Pharmacity. Hỏi rõ gói Oresol và thể tích nước cần pha; dược sĩ có thể chỉ cách dùng bằng hình ảnh hoặc viết số ml lên giấy cho người không đọc được nhãn tiếng Việt. Không mua thuốc kháng sinh chỉ vì người quen bảo rằng món vừa ăn 'chắc chắn bị nhiễm khuẩn'.

Ảnh: Tranhoangnam4320

Nhà thuốc giúp xử lý các vấn đề nhẹ và hướng dẫn sử dụng sản phẩm, nhưng không thay thế cơ sở y tế khi có dấu hiệu nặng. Cần chăm sóc y tế, hãy nhờ lễ tân chỗ ở chỉ bệnh viện hoặc phòng khám gần nhất, đồng thời liên hệ bảo hiểm du lịch nếu có. Khi đi khám, mang theo hộ chiếu, danh sách thuốc đang dùng và thông tin dị ứng.

Khi nào phải đi khám hoặc gọi cấp cứu 115?

Đi khám sớm khi tiêu chảy ra máu; sốt cao; nôn liên tục khiến không giữ được nước; đau bụng dữ dội hoặc tăng dần; tiêu chảy kéo dài quá 2-3 ngày hay đang nặng lên. Các dấu hiệu mất nước như rất khát, miệng khô, tiểu ít, nước tiểu sẫm, choáng khi đứng dậy cũng cần được đánh giá y tế. Đừng chờ đủ số ngày nếu diễn biến đã nghiêm trọng.

Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, người mang thai, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch có ngưỡng cần đi khám thấp hơn. Trẻ nhỏ đi ngoài nhiều, bỏ bú, không tiểu hoặc li bì cần được đánh giá ngay. Tiêu chảy kéo dài cả sau khi về nước là chuyện bác sĩ cần biết, cùng với việc bạn mới đến Việt Nam và đã dùng những thuốc gì.

Một ngày ăn uống ít rủi ro ở Nha Trang có thể chọn như sau

1. Sáng

   Bún chả cá nóng, nước còn niêm phong

   Bữa sáng, gọi một tô bún chả cá còn nóng, không lấy rau sống nếu chưa yên tâm về khâu rửa. Nước uống là chai còn niêm phong; cà phê gọi nóng, hoặc chỉ uống có đá sau khi đã hỏi được nguồn đá. Cách chọn món này không bảo đảm một quán cụ thể luôn an toàn.

2. Trưa

   Quán cơm giữ nóng món ăn

   Buổi trưa, chọn quán cơm có các món được giữ nóng đúng cách, thịt và cá chín hoàn toàn. Giữa rau luộc còn nóng và rau sống bày riêng, lấy rau luộc. Trái cây tráng miệng nên là loại còn vỏ để tự gọt tại nơi có nước sạch. Gia vị vẫn ăn được; điều cần là nhận biết thành phần nào đã nấu và thành phần nào đưa lên bàn mà không gia nhiệt.

3. Chiều và tối

   Mang nước đi biển, hải sản chín kỹ

   Buổi chiều đi biển, mang một chai nước riêng, không uống nước từ vòi rửa chân hay các nguồn nước công cộng không ghi rõ là nước uống. Buổi tối đi ăn hải sản, gọi tôm hấp hoặc cá nướng chín kỹ, dùng dụng cụ sạch và ăn ngay khi món còn nóng. Hàu sống trên thực đơn có thể bỏ qua mà vẫn có một bữa hải sản ngon.

Khi dẫn bạn bè nước ngoài đi ăn, hỏi trước về dị ứng và mức chấp nhận rủi ro. Người muốn thử mọi món có thể chấp nhận một số bất tiện mà người đi công tác, đi với con nhỏ hoặc chỉ có ba ngày du lịch không muốn chịu.

Chuẩn bị gì trước khi đi để khỏi xử lý trong lúc mệt?

Để một chai nước an toàn trong túi ngày đầu tiên, nhất là khi xuống sân bay và chưa quen khu vực xung quanh. Một vài gói ORS còn hạn dùng, xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay, thông tin bảo hiểm và tên chỗ ở đủ giúp xử lý nhiều tình huống thường gặp. Người thường bị rối loạn tiêu hóa hoặc có bệnh mạn tính nên trao đổi với bác sĩ trước chuyến đi về thuốc nên mang theo.

Đừng mua cả túi thuốc 'phòng tiêu chảy' rồi uống trước khi có triệu chứng nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn. Không có loại thuốc nào biến nước máy hay đồ ăn sống thành an toàn. Thói quen rửa tay trước bữa ăn, chọn thực phẩm chín nóng và mang nước uống phù hợp sẽ hữu ích hơn một danh sách thuốc không rõ cách sử dụng.

Cũng không cần e ngại mọi quán hàng nhỏ. Việt Nam có nhiều lựa chọn từ bếp gia đình, quán bình dân tới nhà hàng có quy trình bảo quản rõ ràng. Lựa chọn cẩn thận ở hai, ba ngày đầu giúp bạn hiểu món ăn và điều kiện xung quanh trước khi quyết định thử thêm những món khó đánh giá hơn.

Kết luận: chọn nhanh theo nhu cầu

Lần đầu đến Việt Nam hoặc đi cùng trẻ nhỏ: dùng nước đóng chai còn niêm phong, gọi đồ uống không đá và ưu tiên món nấu chín nóng. Ở dài ngày, có chỗ nấu và dụng cụ sạch: có thể dùng nước đun sôi đúng cách; còn khi muốn khám phá vỉa hè, hãy chọn nơi chế biến minh bạch, không lấy rau sống hay hải sản tái chỉ vì món đó nổi tiếng.