Món ăn Việt Nam nên thử từ những bữa quen từng miền

Chọn món Việt cũng giống chọn chặng trong một chuyến đi: ăn đúng nơi giúp bạn hiểu khác biệt nhanh hơn gom đủ tên món. Một tô phở ở Hà Nội và một đĩa cơm tấm ở Sài Gòn giải quyết hai bữa rất khác nhau. Tụi mình gợi ý bắt đầu bằng món hợp với điểm đang ở, xen món nước với món khô, rồi mới dành bữa riêng cho món cầu kỳ.

Bữa đầu chọn món ít phải đoán

Nếu đưa người nhà đi chơi, hãy hỏi trước họ thích ăn nước hay ăn khô, có ngại mắm, cay hoặc nội tạng không. Chỉ mấy câu ấy đã thu hẹp lựa chọn khá nhiều. Tụi mình chọn phở chín, cơm tấm hoặc bánh mì nhân quen cho người muốn ăn gọn; chả cá, bánh xèo hợp hơn khi cả nhóm sẵn sàng ngồi lâu và chia món.

Mỗi bữa chỉ nên có một món chính để thử. Gọi thêm cả nem, bánh, chè ngay từ đầu khiến mọi người no trước khi tới món mình muốn ăn nhất. Nếu muốn ăn nhiều hàng, chia khẩu phần với người đi cùng, nhưng hỏi quán trước thay vì mặc định một suất đủ cho cả bàn. Chọn nơi có giá rõ, nhìn được món đang làm và thức ăn được nấu nóng.

Ở miền Bắc, bắt đầu với phở và một bữa bún chả

Chả cá là bữa đáng dành thời gian khi bạn thích cá, thì là và hành. Món được làm nóng trên chảo tại bàn, ăn với bún và các phần kèm; hỏi rõ loại nước chấm, nhất là khi trong nhóm có người không dùng mắm tôm. Bánh cuốn lại hợp một bữa nhẹ hơn, với lớp bánh gạo hấp mỏng cuốn nhân thịt và mộc nhĩ. Người ăn chay cần hỏi cả nhân lẫn nước chấm, không chỉ gọi bỏ chả.

Miền Trung nên để mỗi nơi có một bữa riêng

Ảnh: Chainwit.

Mì Quảng có ít nước dùng hơn một tô bún thông thường, ăn cùng rau, đậu phộng và bánh tráng. Tụi mình thích chọn món này khi muốn bữa chắc bụng mà vẫn có nhiều độ giòn, mềm khác nhau. Nhân tôm, thịt, gà không phải phần nào cũng có ở mọi quán, nên đọc thực đơn ngay lúc gọi. Đậu phộng là thành phần cần kiểm tra kỹ nếu bạn bị dị ứng.

Ở Hội An, cao lầu có sợi mì dày, thịt và phần giòn bên trên. Hãy dành một bữa cho món này thay vì gọi như món phụ sau khi đã ăn no. Còn bún chả cá hợp với chuyến dọc duyên hải; bánh cá và nước dùng thay đổi theo nơi bán. Khi tới Nha Trang, bạn có thêm lựa chọn trong nhóm món ăn địa phương cho từng bữa, để khỏi lặp một loại bún suốt chuyến.

Ảnh: Jpatokal

Cơm tấm cho bữa chính, bánh xèo để chia

Cơm tấm dùng hạt gạo vỡ, thường đi với sườn nướng, đồ chua, mỡ hành và nước chấm. Gọi sườn trước rồi chọn thêm trứng hoặc chả theo sức ăn. Tụi mình không mặc định đĩa càng nhiều phần càng ngon; một miếng sườn vừa nướng, cơm còn ấm và đồ kèm vừa đủ dễ ăn hơn đĩa chất quá đầy.

Hủ tiếu có dạng nước và khô. Bản khô thường đi với bát nước dùng riêng, hợp người muốn tự trộn và kiểm soát lượng sốt. Hủ tiếu Nam Vang có các thành phần như thịt heo, tôm và nội tạng, nên nói rõ phần cần bỏ. Bánh mì tiện cho bữa nhanh nhưng nhân, pa tê và nước sốt khác nhau; hỏi món đang làm nóng nếu bạn ưu tiên nhân chín nóng.

Bánh xèo miền Nam thường được cuốn với rau rồi chấm. Tụi mình thích gọi một chiếc trước để xem kích thước, sau đó gọi thêm, ăn khi mép bánh còn giòn. Bánh xèo ở miền Trung và miền Nam không cùng một cỡ, cũng không có nhân cố định. Với gia đình, việc hỏi nhân tôm, thịt, mực hữu ích hơn tranh luận nơi nào làm đúng kiểu nhất.

Ảnh: Phương Huy

Hỏi đơn vị tính trước khi thêm món

Tụi mình không dùng một giá chung cho mọi tô phở hay đĩa cơm trên cả nước. Quán ngồi trong nhà, hàng chợ và quầy ở sân bay là những bối cảnh khác nhau. Cách quyết nhanh là xem giá niêm yết của món chính, hỏi phần thêm và đồ uống, rồi đặt trong ngân sách bữa của bạn. Một mức giá thấp nhưng phải mua thêm nhiều phần chưa chắc là lựa chọn tiết kiệm.

Nói rõ số suất, món nào không cay và thành phần cần bỏ. Khi đi đông, một người nhắc lại cả đơn giúp quán đỡ nhầm. Nếu cần hóa đơn, hỏi từ lúc gọi. Trả tiền xong kiểm tra món phát sinh như khăn, nước và phần thêm theo thực tế đã dùng, bằng giọng bình thường; chuyện chưa hiểu đơn vị tính nên được làm rõ trước khi ăn.

Quán chay dễ chọn hơn món mặn bỏ thịt

Một đĩa rau hoặc tô mì bỏ thịt vẫn có thể dùng nước mắm, nước hầm hay mỡ. Tụi mình ưu tiên quán chuyên món chay nếu đó là yêu cầu quan trọng của cả bữa. Người ăn thuần chay cần hỏi thêm trứng, sữa và nguyên liệu trong sốt. Dùng tên thành phần cụ thể giúp trao đổi rõ hơn chỉ nói mình ăn kiêng.

Thành phần nhỏ vẫn cần nói trước

Đậu phộng rắc trên mì, tôm khô trong nhân bánh, nước mắm trong sốt và mắm tôm trong món chấm đều cần được tính tới. Dị ứng nặng thì mang bản ghi bằng tiếng Việt, trao đổi trực tiếp với người phụ trách bếp và hỏi về dụng cụ dùng chung. Nếu quán không xác nhận được, chọn nơi khác; gạt phần rắc trên mặt không giải quyết việc món đã tiếp xúc với thành phần gây dị ứng.

Với rau sống, người có nguy cơ cao nên chọn rau nấu chín và món chín nóng. Chuẩn bị thuốc theo chỉ dẫn riêng của bác sĩ, nhất là khi đưa người có tiền sử phản ứng nặng đi ăn. Sau đó dành sự chú ý cho bữa ăn: nếm từng phần, thêm nước chấm từ ít tới nhiều, gọi thêm khi còn muốn ăn thay vì cố hoàn thành một danh sách.